Jakie są zalety odstawienia alkoholu?

Po odstawieniu alkoholu zdrowie poprawia się stopniowo. Już po kilku tygodniach bez alkoholu u wielu osób słabną objawy depresyjne wywołane piciem i spada ciśnienie krwi, a stłuszczenie wątroby może się cofnąć (1, 2, 3). Trudności z pamięcią i koncentracją mogą utrzymywać się około roku, a u osób, które nie piją dłużej, są już zwykle niewielkie (4). Ryzyko raka jamy ustnej i przełyku zmniejsza się po dłuższym czasie bez alkoholu (5). Sen poprawia się powoli, a kłopoty ze snem mogą trwać jeszcze kilka tygodni po odstawieniu (6, 7).

Osoba uzależniona od alkoholu, która pije codziennie albo jest w ciągu, powinna odstawiać alkohol pod opieką lekarza. Nagłe przerwanie picia może u niej wywołać drgawki i majaczenie (6). Jak przebiega takie leczenie, opisujemy w artykule Detoks alkoholowy.

Co i kiedy zmienia się po odstawieniu alkoholu

Czas poprawy zależy od tego, jak długo i ile ktoś pił, od wieku i od chorób, które już się rozwinęły. Badania pokazują mniej więcej taką kolejność zmian:

• w pierwszych dniach u osoby uzależnionej pojawiają się objawy odstawienia, takie jak drżenie rąk, poty, niepokój i bezsenność, które wymagają opieki lekarza (6),
• przez kilka tygodni po odstawieniu mogą się utrzymywać kłopoty ze snem, rozdrażnienie i niepokój (6),
• po 2-4 tygodniach u większości osób z objawami depresji wywołanymi piciem objawy te wyraźnie słabną (3),
• w badaniu osób pijących regularnie, ale nieuzależnionych, po miesiącu bez alkoholu ciśnienie było niższe, a organizm lepiej reagował na insulinę (2),
• po kilku tygodniach może się całkowicie cofnąć stłuszczenie wątroby (1),
• po około roku większość zaburzeń pamięci, uwagi i myślenia jest już niewielka (4),
• po dłuższym czasie bez alkoholu zmniejsza się ryzyko raka jamy ustnej i przełyku (5).

To orientacyjne ramy wynikające z różnych badań, a nie terminy poprawy u każdej osoby. Niektóre powikłania picia, na przykład zaawansowana choroba wątroby, wymagają leczenia także po odstawieniu alkoholu (1).

Ciśnienie krwi, poziom cukru i masa ciała

Ciśnienie krwi spada, gdy ktoś przestaje pić albo pije wyraźnie mniej, a najbardziej u osób, które piły dużo. W przeglądzie 36 badań z udziałem 2865 osób ciśnienie spadało najbardziej u tych, którzy pili najwięcej. U osób pijących sześć lub więcej drinków dziennie zmniejszenie picia mniej więcej o połowę obniżało ciśnienie skurczowe średnio o 5,5 mm Hg, a rozkurczowe o 4 mm Hg (8). Jeden standardowy drink zawierał w tych badaniach 12 g czystego alkoholu (8). Badania dotyczyły zmniejszenia picia, a w leczeniu uzależnienia celem jest abstynencja.

W londyńskim badaniu 94 osoby, które piły regularnie, średnio około 260 g czystego alkoholu tygodniowo, ale nie były uzależnione, przez miesiąc nie piły alkoholu. Po tym miesiącu miały niższe ciśnienie i nieco niższą masę ciała, a ich organizm lepiej reagował na insulinę, czyli hormon obniżający poziom cukru we krwi. W grupie 47 osób, które piły dalej, takich zmian nie było (2). Badanie nie obejmowało osób uzależnionych, więc u nich zmiany mogą przebiegać inaczej.

Migotanie przedsionków po odstawieniu alkoholu

Abstynencja zmniejsza ryzyko nawrotów migotania przedsionków, czyli najczęstszego zaburzenia rytmu serca. W australijskim badaniu wzięło udział 140 osób z migotaniem przedsionków, które regularnie piły alkohol. Połowa z nich miała przestać pić i wypijała potem prawie 90% mniej alkoholu niż wcześniej. Przez pół roku arytmia wróciła u 53% osób z tej grupy i u 73% osób, które piły dalej (9).

Wątroba po odstawieniu alkoholu

Stłuszczenie wątroby występuje prawie u każdej osoby, która wypija ponad 100 g alkoholu dziennie, i może całkowicie się cofnąć po kilku tygodniach abstynencji (1). U 10-35% osób, które długo piją za dużo, rozwija się jednak zapalenie wątroby, a potem włóknienie i marskość (1). U chorych z ciężkim alkoholowym zapaleniem wątroby abstynencja jest najważniejszym czynnikiem, od którego zależy, czy przeżyją kolejne lata (1). Osoba z chorobą wątroby potrzebuje opieki lekarza, który oceni, jak bardzo wątroba jest uszkodzona.

Nastrój i objawy depresji

U wielu osób przygnębienie wywołane piciem mija w ciągu kilku tygodni bez alkoholu. W amerykańskim badaniu 191 mężczyzn leczonych z powodu uzależnienia od alkoholu, którzy wcześniej nie mieli innych poważnych zaburzeń psychicznych, wyraźne objawy depresji miało 42% z nich w chwili przyjęcia na oddział i tylko 6% po 4 tygodniach abstynencji. Objawy słabły najszybciej w drugim tygodniu (3).

Nie każde obniżenie nastroju mija po odstawieniu alkoholu. Według brytyjskich wytycznych NICE depresję albo lęk, które utrzymują się po 3-4 tygodniach bez alkoholu, trzeba zdiagnozować i leczyć (10). NICE to brytyjski instytut, który opracowuje zalecenia leczenia na podstawie badań. Jeśli obniżony nastrój nie mija, powiedz o tym lekarzowi albo terapeucie. Myśli o odebraniu sobie życia wymagają natychmiastowej pomocy medycznej, dlatego pilnie skontaktuj się wtedy ze służbami ratunkowymi. Więcej piszemy w artykule Depresja alkoholowa.

Sen po odstawieniu alkoholu

Sen poprawia się po odstawieniu alkoholu, ale zwykle nie od razu. Kłopoty ze snem są typowym objawem odstawienia i mogą trwać jeszcze kilka tygodni po detoksie (6). W badaniu 30 osób uzależnionych od alkoholu najgłębsza faza snu po trzech tygodniach leczenia na oddziale średnio się nie poprawiła, choć wyniki poszczególnych osób bardzo się różniły (7). Bezsenność i picie alkoholu wzajemnie się nasilają, a w leczeniu bezsenności u osób uzależnionych obiecujące wyniki daje terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (11). Jak radzić sobie z bezsennością bez alkoholu i leków nasennych, piszemy w artykule Bezsenność po alkoholu.

Pamięć, koncentracja i myślenie

Zaburzenia pamięci, uwagi i myślenia ustępują po odstawieniu alkoholu powoli. W przeglądzie 62 badań osoby uzależnione od alkoholu miały wyraźne trudności w wielu obszarach, takich jak pamięć, uwaga i rozwiązywanie problemów, przez pierwszy miesiąc abstynencji i nadal od 2 do 12 miesięcy po odstawieniu alkoholu. U osób, które nie piły dłużej niż rok, zaburzenia były już niewielkie (4). Autorzy wnioskują, że trudności z myśleniem mogą utrzymywać się średnio do roku po detoksie (4).

Ryzyko nowotworów po odstawieniu alkoholu

Alkohol zwiększa ryzyko kilku nowotworów, a abstynencja przez dłuższy czas zmniejsza ryzyko części z nich. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznała w 2024 r., że dowody na to, że ograniczenie lub zaprzestanie picia zmniejsza ryzyko raka jamy ustnej i raka przełyku, są wystarczające. Dla raka krtani, jelita grubego i piersi dowody są ograniczone (5).

Kiedy odstawienie alkoholu wymaga opieki lekarza

U osoby uzależnionej od alkoholu objawy odstawienia zaczynają się zwykle 6-24 godziny po ostatnim piciu. Drgawki mogą wystąpić między 8. a 48. godziną, a majaczenie alkoholowe, które zagraża życiu, najczęściej po 3-4 dobach (6). Dlatego osoba, która pije codziennie, jest w ciągu albo miała już objawy odstawienia, powinna przestać pić pod opieką lekarza, na oddziale detoksu albo w ramach detoksu ambulatoryjnego (6). Jak to wygląda, opisujemy w artykule Detoks alkoholowy, a same objawy w artykule Objawy odstawienia alkoholu.

Drgawki, omamy, splątanie albo dezorientacja po przerwaniu picia wymagają natychmiastowej pomocy medycznej (6). Pilnie skontaktuj się wtedy ze służbami ratunkowymi.

Jak utrzymać abstynencję po odstawieniu alkoholu

W utrzymaniu abstynencji pomaga terapia uzależnienia, a do poradni leczenia uzależnień na NFZ nie potrzebujesz skierowania (12). Jak przygotować się do niepicia i co robić w pierwszych tygodniach, piszemy w artykule Jak przestać pić alkohol.

Źródła

1. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines: Management of alcohol-related liver disease. J Hepatol. 2018;69(1):154-181. doi:10.1016/j.jhep.2018.03.018
2. Mehta G i wsp. Short-term abstinence from alcohol and changes in cardiovascular risk factors, liver function tests and cancer-related growth factors: a prospective observational study. BMJ Open. 2018;8(5):e020673. doi:10.1136/bmjopen-2017-020673
3. Brown SA, Schuckit MA. Changes in depression among abstinent alcoholics. J Stud Alcohol. 1988;49(5):412-417. doi:10.15288/jsa.1988.49.412
4. Stavro K, Pelletier J, Potvin S. Widespread and sustained cognitive deficits in alcoholism: a meta-analysis. Addict Biol. 2013;18(2):203-213. doi:10.1111/j.1369-1600.2011.00418.x
5. IARC Handbooks of Cancer Prevention, Volume 20A: Reduction or cessation of alcoholic beverage consumption. Evaluations. International Agency for Research on Cancer, aktualizacja 28.06.2024. https://handbooks.iarc.fr/documents-handbooks/hb20a/vol20a-evaluations.pdf (otwiera się w nowej karcie)
6. The ASAM Clinical Practice Guideline on Alcohol Withdrawal Management. J Addict Med. 2020;14(3S Suppl 1):1-72. doi:10.1097/ADM.0000000000000668
7. Zhang R i wsp. Effect of detoxification on N3 sleep correlates with brain functional but not structural changes in alcohol use disorder. Drug Alcohol Depend. 2022;238:109545. doi:10.1016/j.drugalcdep.2022.109545
8. Roerecke M i wsp. The effect of a reduction in alcohol consumption on blood pressure: a systematic review and meta-analysis. Lancet Public Health. 2017;2(2):e108-e120. doi:10.1016/S2468-2667(17)30003-8
9. Voskoboinik A i wsp. Alcohol abstinence in drinkers with atrial fibrillation. N Engl J Med. 2020;382(1):20-28. doi:10.1056/NEJMoa1817591
10. Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking (high-risk drinking) and alcohol dependence. NICE clinical guideline CG115, 2011, z późniejszymi zmianami, zalecenie 1.3.8.1. https://www.nice.org.uk/guidance/cg115 (otwiera się w nowej karcie)
11. Chakravorty S, Chaudhary NS, Brower KJ. Alcohol dependence and its relationship with insomnia and other sleep disorders. Alcohol Clin Exp Res. 2016;40(11):2271-2282. doi:10.1111/acer.13217
12. Skierowanie na leczenie. pacjent.gov.pl, aktualizacja 12.10.2021. https://pacjent.gov.pl/skierowanie-na-leczenie (otwiera się w nowej karcie)