Co robić, gdy osoba pijąca jest agresywna albo stosuje przemoc

Jeśli ktoś po alkoholu krzyczy, grozi, niszczy rzeczy albo bije, najważniejsze jest bezpieczeństwo twoje i dzieci, a nie rozmowa o piciu czy leczeniu. Alkohol utrudnia kontrolę impulsów, ale nie usprawiedliwia przemocy. Za przemoc odpowiada osoba, która ją stosuje (1, 2). Prawo daje ci kilka sposobów ochrony. Policjant, pracownik socjalny, lekarz czy nauczyciel mogą wszcząć procedurę Niebieskie Karty, także bez twojej zgody (3). Gdy sprawca zagraża twojemu życiu lub zdrowiu, policja może mu nakazać natychmiastowe opuszczenie mieszkania i zakazać zbliżania się do ciebie (4). Masz też prawo do bezpłatnej pomocy psychologicznej, prawnej i medycznej oraz do schronienia w specjalistycznym ośrodku wsparcia (3).

Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc

Gdy ktoś bije, grozi zabiciem lub zranieniem albo sięga po nóż czy inne niebezpieczne narzędzie, potrzebna jest natychmiastowa interwencja policji. Policjant może zatrzymać osobę, która stosuje przemoc i stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia (4). Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają obrażenia po pobiciu, utrata przytomności, drgawki, objawy ciężkiego zatrucia alkoholem oraz zapowiedzi albo próby odebrania sobie życia. W każdej z tych sytuacji pilnie skontaktuj się ze służbami ratunkowymi lub policją.

Agresja w czasie odstawienia alkoholu

Majaczenie alkoholowe (delirium tremens) może się objawiać pobudzeniem i agresją połączonymi z dezorientacją, splątaniem albo widzeniem i słyszeniem rzeczy, których nie ma. Takie objawy pojawiają się zwykle od 2. do 4. doby po odstawieniu alkoholu. To stan zagrożenia życia, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej (5). Pilnie skontaktuj się wtedy ze służbami ratunkowymi. Więcej piszemy w artykule o objawach odstawienia alkoholu.

Co robić, gdy osoba pijąca robi się agresywna

• Wyjdź przy pierwszych sygnałach zagrożenia, jeśli możesz, i zabierz dzieci. Nie uciekaj bez nich, bo im też może grozić niebezpieczeństwo (6, 7).
• Nie rozmawiaj w tym momencie o piciu. Rozmowę o zdarzeniu odłóż na czas, gdy osoba będzie trzeźwa, i tylko wtedy, gdy będzie to dla ciebie bezpieczne (7).
• Unikaj kuchni, garażu i łazienki. Są tam twarde podłogi i niebezpieczne przedmioty. Jeśli nie możesz wyjść, schroń się w pomieszczeniu, w którym ich nie ma (6).
• Osłoń głowę. Gdy ucieczka nie jest możliwa, skul się i osłoń rękami twarz i głowę (6).
• Miej przy sobie naładowany telefon, żeby móc wezwać pomoc (6).

Kiedy sytuacja staje się niebezpieczna

Popychanie i bicie są przemocą. Coraz głośniejsze kłótnie i powtarzające się groźby mogą wskazywać na narastające zagrożenie (6). Policja, oceniając ryzyko, bierze pod uwagę między innymi (4):

• wcześniejszą przemoc fizyczną i to, czy się nasila,
• groźby, które bezpośrednio zagrażają życiu lub zdrowiu,
• dostęp sprawcy do broni albo niebezpiecznego narzędzia,
• stan sprawcy po alkoholu lub innych substancjach,
• próby samobójcze sprawcy albo osoby doznającej przemocy,
• ciążę, wiek i niepełnosprawność osoby doznającej przemocy oraz jej zależność od sprawcy,
• twoje obawy o własne życie lub zdrowie.

Czy alkohol wywołuje agresję

Alkohol działa na mózg tak, że trudniej kontrolować impulsy (2). W badaniach stwierdzono słaby lub umiarkowany związek między piciem a przemocą wobec partnerki. Silniejszy był wtedy, gdy badano mężczyzn z poważniejszymi problemami alkoholowymi (8). Picie i przemoc domowa często idą w parze, ale według KCPU nadużywania alkoholu nie można uznać ani za przyczynę przemocy, ani za okoliczność, która ją usprawiedliwia (1).

Z tego powodu leczenie uzależnienia nie zastępuje ochrony przed przemocą. Placówki leczenia uzależnień nie pełnią roli aresztów, a leczenie odwykowe sprawcy nie może być jedyną odpowiedzią na przemoc w rodzinie (9). Detoks łagodzi objawy odstawienia alkoholu, ale nie leczy przemocy.

Jak przygotować plan bezpieczeństwa

Plan bezpieczeństwa to przygotowanie na wypadek kolejnej awantury, żeby w trudnej chwili nie trzeba było niczego wymyślać. Rzecznik Praw Obywatelskich razem z organizacjami pomagającymi osobom doznającym przemocy radzi (6):

1. Spakuj torbę na wypadek wyjścia i trzymaj ją tam, skąd szybko ją zabierzesz. Włóż do niej dowód osobisty i inne dokumenty, leki, telefon z ładowarką, pieniądze albo kartę płatniczą, zapisane na kartce ważne numery telefonów, klucze do mieszkania, zaświadczenia lekarskie o obrażeniach, numery kont bankowych, bieliznę na zmianę i szczoteczkę do zębów.
2. Wybierz bezpieczne miejsce w domu, bez niebezpiecznych przedmiotów, oraz miejsce poza domem, do którego możesz pójść: do bliskich, do ośrodka interwencji kryzysowej albo do specjalistycznego ośrodka wsparcia dla osób doznających przemocy.
3. Zrób listę osób, które mogą pomóc, na przykład przyjaciół, krewnych, sąsiadów, nauczyciela albo lekarza. Ustal z nimi hasło, które będzie oznaczać, że pilnie potrzebujesz pomocy.
4. Przygotuj dzieci. Powiedz im, do kogo mogą pójść po pomoc, na przykład do zaufanej sąsiadki. Upewnij się, że znają adres domu i wiedzą, gdzie jest klucz. Powiedz im też, że to, co się dzieje, nie jest ich winą.

Plan możesz omówić z kimś, kto zna takie sytuacje: z terapeutą w poradni, w punkcie konsultacyjnym w gminie albo w ośrodku interwencji kryzysowej. W programie CRAFT, który uczy bliskich reagować na picie, ocena ryzyka przemocy i plan bezpieczeństwa są pierwszym krokiem, przed jakąkolwiek pracą nad rozmową z osobą pijącą (7).

Procedura Niebieskie Karty krok po kroku

Niebieska Karta to procedura, w której pracownik socjalny, policjant i inni specjaliści wspólnie pomagają osobie doznającej przemocy i działają wobec sprawcy. Nie wymaga zgody ani osoby doznającej przemocy, ani sprawcy (3).

1. Wszczęcie. Procedurę wszczyna się, wypełniając formularz Niebieska Karta A, gdy jest uzasadnione podejrzenie przemocy domowej albo gdy przemoc zgłosi świadek (10). Formularz wypełnia między innymi policjant, pracownik socjalny, nauczyciel, lekarz, pielęgniarka, ratownik medyczny, asystent rodziny, psycholog albo członek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych (3). Możesz więc poprosić o wszczęcie procedury na przykład pracownika ośrodka pomocy społecznej albo lekarza.
2. Pierwsza rozmowa i pomoc. Formularz wypełnia się w obecności dorosłej osoby doznającej przemocy, a jeśli to niemożliwe, po nawiązaniu z nią kontaktu. Osoba wszczynająca procedurę ma zadbać o twoje bezpieczeństwo, w razie potrzeby zapewnić pomoc medyczną i poinformować cię o dostępnej pomocy. Dostajesz formularz Niebieska Karta B, którego nie przekazuje się sprawcy (10).
3. Grupa diagnostyczno-pomocowa. Formularz trafia w ciągu 5 dni roboczych do gminnego zespołu interdyscyplinarnego. Ten powołuje grupę, w której są co najmniej pracownik socjalny i policjant. Grupa spotyka się po raz pierwszy w ciągu 5 dni roboczych od otrzymania formularza (3, 10).
4. Plan pomocy. Grupa zaprasza cię na spotkanie i razem z tobą przygotowuje indywidualny plan pomocy. Jeśli nie przyjdziesz, grupa i tak pracuje dalej. Dzieci nie zaprasza się na posiedzenia (10).
5. Działania wobec sprawcy. Grupa wzywa osobę stosującą przemoc, informuje ją o konsekwencjach prawnych, rozmawia z nią o zagrożeniach związanych z piciem i ustala, co ma zrobić, żeby przemoc ustała. Może też wnioskować, żeby zespół interdyscyplinarny skierował ją na program korekcyjno-edukacyjny albo psychologiczno-terapeutyczny dla osób stosujących przemoc (3, 10).
6. Zakończenie. Procedura kończy się, gdy przemoc ustała i można przypuszczać, że się nie powtórzy, albo gdy grupa uzna, że nie ma podstaw do działań. Przez 9 miesięcy po zakończeniu grupa nadal obserwuje sytuację rodziny (3).

Jeśli w czasie procedury przemoc się powtórzy, nowe zdarzenie dokumentuje się w kolejnym formularzu (10).

Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się

Jakie nakazy i zakazy może wydać policja wobec sprawcy przemocy

Wobec osoby, która stosuje przemoc i zagraża życiu lub zdrowiu osoby jej doznającej, policjant może wydać (4):

• nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnego mieszkania i jego otoczenia razem z zakazem zbliżania się do niego,
• zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy na określoną w metrach odległość,
• zakaz kontaktowania się z tą osobą,
• zakaz wstępu do szkoły, miejsca pracy albo innego miejsca, w którym ta osoba regularnie przebywa.

Policjant wydaje te zakazy podczas interwencji w domu albo po zgłoszeniu przemocy, na przykład przez osobę doznającą przemocy, kuratora albo pracownika socjalnego. Może je wydać także wtedy, gdy sprawcy nie ma w mieszkaniu. Zakazy obowiązują od razu, a policja w tym czasie co najmniej trzy razy sprawdza, czy są przestrzegane, pierwszy raz następnego dnia (4). Tracą moc po 14 dniach, chyba że sąd je przedłuży. Sprawca może złożyć zażalenie w ciągu 3 dni, a sąd rozpatruje zażalenie w ciągu 3 dni od jego wpływu (4). Policjant ma obowiązek poinformować cię, jak złożyć wniosek do sądu o dłuższą ochronę (4).

Jakiej ochrony przed przemocą można żądać od sądu

Gdy przemoc sprawia, że wspólne mieszkanie jest szczególnie uciążliwe, osoba doznająca przemocy może złożyć wniosek, żeby sąd zobowiązał sprawcę do opuszczenia mieszkania albo zakazał mu zbliżania się do niego. Gdy sprawca zagraża życiu lub zdrowiu, sąd może też zakazać mu zbliżania się do osoby doznającej przemocy, kontaktowania się z nią i wstępu do miejsc, w których ona regularnie przebywa (3). Wniosek można złożyć na urzędowym formularzu, a sąd orzeka w ciągu miesiąca od jego złożenia (11).

Bezpłatna pomoc dla osoby doznającej przemocy

Przemocą domową jest nie tylko bicie. Ustawa obejmuje także poniżanie, zastraszanie, odbieranie dostępu do pieniędzy i nękanie, również przez telefon i internet. Dziecko, które widzi przemoc wobec rodzica, prawo również uznaje za osobę doznającą przemocy (3). Osobie doznającej przemocy domowej przysługuje bezpłatnie (3):

• poradnictwo medyczne, psychologiczne, prawne, socjalne, zawodowe i rodzinne,
• interwencja kryzysowa i wsparcie,
• schronienie w specjalistycznym ośrodku wsparcia dla osób doznających przemocy domowej,
• badanie lekarskie i zaświadczenie lekarskie o obrażeniach,
• pomoc w uzyskaniu mieszkania, jeśli nie masz prawa do lokalu, który zajmujesz razem ze sprawcą.

Interwencji kryzysowej udzielają między innymi ośrodki interwencji kryzysowej. Pomagają bez względu na dochód: od razu udzielają pomocy psychologicznej, w razie potrzeby poradnictwa socjalnego lub prawnego, a w uzasadnionych sytuacjach dają schronienie na okres do 3 miesięcy (12). O pomocy dla dzieci piszemy w artykule alkoholizm w rodzinie.

Przemoc domowa jest przestępstwem

Znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą jest przestępstwem zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (13). Świadkowie przemocy domowej powinni zawiadomić o niej policję, prokuratora albo inną instytucję, która pomaga osobom doznającym przemocy (3).

Przemoc a leczenie uzależnienia od alkoholu

Leczenie uzależnienia może być jednym z elementów pomocy, ale nie zastąpi ochrony przed przemocą (9). W procedurze Niebieskie Karty grupa rozmawia ze sprawcą o zagrożeniach związanych z piciem i może wnioskować o skierowanie go na program dla osób stosujących przemoc (10). Jeśli osoba uzależniona w związku z piciem rozbija życie rodziny, gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych może równolegle prowadzić sprawę zobowiązania do leczenia (9). Jak działa ta procedura, opisujemy w artykule o przymusowym leczeniu alkoholika. Nie negocjuj z osobą stosującą przemoc, ile może wypić. Za przemoc odpowiada sprawca, a leczenie uzależnienia nie zastępuje ochrony przed przemocą (1, 9).

Pomoc dla siebie znajdziesz w poradni leczenia uzależnień, gdzie bliscy osób pijących mogą bezpłatnie i bez skierowania korzystać z terapii (14). O tym, jak wyznaczać granice osobie, która pije, piszemy w artykule alkoholik nie chce się leczyć.

Źródła

1. Dąbrowska K, Fudała J. Zobowiązanie do podjęcia leczenia odwykowego. Procedury prawne i motywowanie. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Warszawa 2025, rozdz. 7.5. https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2025/10/www_Zobowiazanie_do_podjecia_leczenia_odwykowego.pdf (otwiera się w nowej karcie)
2. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Wpływ doświadczeń z dzieciństwa w rodzinie z problemem alkoholowym na funkcjonowanie osoby w życiu dorosłym. Broszura, 2024. https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/11/Wplyw-doswiadczen-z-dziecinstwa-w-rodzinie-z-problemem-alkoholowym-na-funkcjonowanie-osoby-w-zyciu-doroslym-broszura.pdf (otwiera się w nowej karcie)
3. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz.U. 2024 poz. 1673, tekst jednolity), art. 2, 3, 9a, 9b, 9d, 9h, 11a, 11aa i 12. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001673 (otwiera się w nowej karcie)
4. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. 2025 poz. 636, tekst jednolity), art. 15a-15ak. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000636 (otwiera się w nowej karcie)
5. The ASAM Clinical Practice Guideline on Alcohol Withdrawal Management. J Addict Med. 2020;14(3S Suppl 1):1-72. doi:10.1097/ADM.0000000000000668
6. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Fundacja Feminoteka, Centrum Praw Kobiet, Niebieska Linia IPZ. Osobisty plan awaryjny dla osób doznających przemocy domowej. 2020. https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/plan-awaryjny-przemoc-domowa-pomoc-w-epidemii (otwiera się w nowej karcie)
7. Hill S, Kantaras A. Community Reinforcement and Family Training (CRAFT). Materiały szkoleniowe na podstawie podręcznika Smith JE, Meyers RJ (2023). Center for Evidence-Based Practices, Case Western Reserve University, 2024. https://case.edu/socialwork/centerforebp/sites/default/files/2024-11/Community%20Reinforcement%20and%20Family%20Therapy%20%28CRAFT%29_Final_11.25.24%20with%20SUD%20COE%20logo.pdf (otwiera się w nowej karcie)
8. Foran HM, O'Leary KD. Alcohol and intimate partner violence: a meta-analytic review. Clin Psychol Rev. 2008;28(7):1222-1234. doi:10.1016/j.cpr.2008.05.001
9. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Rekomendacje do realizowania i finansowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w 2014 roku, s. 73-74. https://umwd.dolnyslask.pl/fileadmin/user_upload/Zdrowie/PiRPU/Rekomendacje_2014.pdf (otwiera się w nowej karcie)
10. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. 2023 poz. 1870). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001870 (otwiera się w nowej karcie)
11. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 468, tekst jednolity), art. 560³ i 560⁵. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000468 (otwiera się w nowej karcie)
12. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2026 poz. 639, tekst jednolity), art. 47. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000639 (otwiera się w nowej karcie)
13. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 2026 poz. 1342, tekst jednolity), art. 207. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260001342 (otwiera się w nowej karcie)
14. Leczenie ambulatoryjne dorosłych. pacjent.gov.pl, aktualizacja 15.04.2025. https://pacjent.gov.pl/leczenie-ambulatoryjne-doroslych (otwiera się w nowej karcie)