Alkohol a cholesterol i trójglicerydy we krwi

Spośród tłuszczów we krwi alkohol wpływa przede wszystkim na stężenie trójglicerydów: picie ponad 10-30 g alkoholu dziennie wyraźnie podnosi ich stężenie (1). W badaniach alkohol podnosił też nieco cholesterol HDL, nazywany dobrym cholesterolem (2). Wyższy HDL po alkoholu nie oznacza jednak, że alkohol chroni serce. Leki, które silnie podnoszą HDL, nie zmniejszyły ryzyka chorób serca, a polskie wytyczne leczenia zaburzeń lipidowych zalecają całkowitą rezygnację z alkoholu (1). Przy leczeniu statynami nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko uszkodzenia mięśni, a u osób, które piją dużo alkoholu, lekarz musi zachować ostrożność ze względu na wątrobę (1, 3).

Jak alkohol wpływa na lipidogram

Lipidogram to badanie krwi, które pokazuje stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i HDL oraz trójglicerydów. Nadmierne picie alkoholu podnosi stężenie trójglicerydów, a alkohol może też zwiększać stężenie cholesterolu HDL (1, 2).

Wyniki cholesterolu i trójglicerydów tej samej osoby różnią się w kolejnych badaniach, między innymi zależnie od tego, ile pije alkoholu i ile je węglowodanów (1). Dlatego lekarz, który ocenia wynik, powinien wiedzieć, ile pijesz.

Trójglicerydy po alkoholu

Trójglicerydy to tłuszcze, które krążą we krwi i są magazynowane w tkance tłuszczowej. Picie ponad 10-30 g alkoholu dziennie wyraźnie zwiększa ich stężenie, a przez kalorie z alkoholu trudniej dojść do prawidłowej wagi (1). Około 10 g czystego alkoholu jest w 250 ml piwa o mocy 5% albo w 100 ml wina o mocy 12%.

Nadmierne picie jest jedną z przyczyn tak zwanej wtórnej hipertriglicerydemii, czyli wysokich trójglicerydów wywołanych przez inną chorobę albo styl życia. Osobom z podwyższonymi trójglicerydami wytyczne zalecają abstynencję (1).

Bardzo wysokie trójglicerydy i zapalenie trzustki

Stężenie trójglicerydów powyżej 10 mmol/l (około 880 mg/dl) wiąże się z dużym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki. Bardzo wysokie trójglicerydy są przyczyną do 10% przypadków tej choroby (1). Ostre zapalenie trzustki może zagrażać życiu (4). Nagły, silny ból brzucha, zwłaszcza po piciu alkoholu, wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, dlatego pilnie skontaktuj się wtedy ze służbami ratunkowymi. Inne przyczyny takiego bólu opisujemy w artykule o bólu brzucha po alkoholu.

Dlaczego wzrost HDL po alkoholu nie dowodzi ochrony serca

Alkohol podnosi cholesterol HDL, ale sam wzrost HDL nie dowodzi, że alkohol chroni serce. W przeglądzie 44 badań, w których porównywano wyniki krwi po okresie picia i po okresie bez alkoholu, HDL rósł średnio o 0,094 mmol/l (około 3,6 mg/dl), tym bardziej, im więcej alkoholu piły badane osoby (2). Sam wzrost HDL nie wystarcza, żeby uznać alkohol za ochronę dla serca. Wynika to z trzech rodzajów badań nad HDL i ryzykiem chorób serca:

• Leki, które wyraźnie zwiększają HDL, nie zmniejszyły ryzyka chorób serca i naczyń. Dlatego polskie wytyczne nie traktują HDL jako celu leczenia (1).
• Osoby z wariantami genów, które podnoszą HDL od urodzenia, nie miały mniej zawałów serca niż inni (5).
• W analizie danych 261 991 osób pochodzenia europejskiego nosiciele wariantu genu, który sprawia, że ludzie piją mniej, rzadziej mieli chorobę wieńcową. Ta zależność dotyczyła także osób pijących mało albo umiarkowanie (6).

Wytyczne zaznaczają, że alkoholu nie należy zalecać pacjentom, żeby podnieść HDL, bo picie grozi uzależnieniem i innymi szkodami, a każda ilość alkoholu szkodzi zdrowiu (1). Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że nie ma ilości alkoholu, która byłaby bezpieczna dla zdrowia. Nie ma też badań, które pokazywałyby, że ewentualny korzystny wpływ picia na serce przeważa nad ryzykiem raka (7).

Czy piwo albo czerwone wino podnosi cholesterol

W przeglądzie 44 badań wpływ wina, piwa i wódki na badane wyniki krwi był podobny, więc rodzaj napoju nie miał znaczenia (2).

Aktualne zalecenia nie potwierdzają, że czerwone wino obniża cholesterol albo chroni serce. Polskie wytyczne zalecają rezygnację z alkoholu (1), a według WHO ryzyko dla zdrowia zaczyna się od pierwszej porcji każdego napoju alkoholowego (7). Więcej o mitach na ten temat piszemy w artykule o tym, czy istnieje bezpieczna dawka alkoholu.

Alkohol a leki na cholesterol (statyny)

Statyny to podstawowe leki obniżające cholesterol (1). Wskazówki dotyczące alkoholu podaje charakterystyka produktu leczniczego, czyli oficjalny opis konkretnego leku. Na przykład w charakterystyce atorwastatyny (Atoris) są takie zapisy (3):

• lek jest przeciwwskazany u osób z czynną chorobą wątroby albo z niewyjaśnionym, trwałym wzrostem aminotransferaz (enzymów wątrobowych) ponad trzykrotność górnej granicy normy,
• należy zachować ostrożność u osób, które piją znaczne ilości alkoholu albo chorowały na wątrobę,
• przed leczeniem i okresowo w jego trakcie trzeba badać czynność wątroby,
• u osoby, która pije duże ilości alkoholu, lekarz powinien przed leczeniem zbadać aktywność kinazy kreatynowej (CK), czyli enzymu, którego wysokie stężenie we krwi świadczy o uszkodzeniu mięśni,
• u osób z przewlekłym poalkoholowym uszkodzeniem wątroby w stopniu umiarkowanym stężenie leku we krwi było wielokrotnie wyższe niż u osób ze zdrową wątrobą.

Lekarzowi, który przepisuje statynę, powiedz, ile i jak często pijesz. Od tego zależy, jakie badania zleci i jak oceni bezpieczeństwo leczenia. Ostrzeżenia dla innych statyn znajdziesz w ulotce przepisanego leku.

Objawy w czasie leczenia statyną, które trzeba zgłosić lekarzowi

Wytyczne wymieniają nadużywanie alkoholu wśród czynników, które zwiększają ryzyko uszkodzenia mięśni przez statyny (1). Bóle mięśni należą do częstych działań niepożądanych atorwastatyny. Ból, kurcze albo osłabienie mięśni w czasie leczenia trzeba niezwłocznie zgłosić lekarzowi, zwłaszcza gdy towarzyszy im złe samopoczucie albo gorączka (3).

Alkohol a stłuszczenie wątroby

U większości osób, które piją ponad 40 g alkoholu dziennie, rozwija się stłuszczenie wątroby. To pierwszy etap alkoholowej choroby wątroby. U części osób choroba przechodzi w zapalenie wątroby, a potem we włóknienie i marskość. Najlepszym leczeniem na każdym etapie jest abstynencja (8). Stłuszczenie wątroby opisujemy też w artykule o brzuchu alkoholowym i otyłości. Stan wątroby ma znaczenie dla leczenia statynami, bo czynna choroba wątroby jest przeciwwskazaniem do ich stosowania (3).

Jak poprawić wyniki lipidogramu

Przy wysokich trójglicerydach i innych zaburzeniach lipidowych wytyczne zalecają odpowiednią dietę, więcej ruchu, dojście do prawidłowej wagi oraz rezygnację z alkoholu i palenia (1). Leczenie zaburzeń lipidowych prowadzi zwykle lekarz rodzinny, który na podstawie wyników i innych czynników ryzyka decyduje o lekach.

Jeśli trudno ci przestać pić, możesz zgłosić się do poradni leczenia uzależnień, do której na NFZ nie potrzeba skierowania (9). O pierwszych krokach bez alkoholu piszemy w artykule Jak przestać pić alkohol.

Źródła

1. Banach M i wsp. PoLA/CFPiP/PCS/PSLD/PSD/PSH guidelines on diagnosis and therapy of lipid disorders in Poland 2021. Arch Med Sci. 2021;17(6):1447-1547. doi:10.5114/aoms/141941
2. Brien SE i wsp. Effect of alcohol consumption on biological markers associated with risk of coronary heart disease: systematic review and meta-analysis of interventional studies. BMJ. 2011;342:d636. doi:10.1136/bmj.d636
3. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Atoris, 20 mg, tabletki powlekane (atorwastatyna). Krka, d.d., Novo mesto, pozwolenie nr 09919, tekst z 15.01.2025. Rejestr Produktów Leczniczych, dostęp 29.10.2026. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/11341/characteristic (otwiera się w nowej karcie)
4. Boxhoorn L i wsp. Acute pancreatitis. Lancet. 2020;396(10252):726-734. doi:10.1016/S0140-6736(20)31310-6
5. Voight BF i wsp. Plasma HDL cholesterol and risk of myocardial infarction: a mendelian randomisation study. Lancet. 2012;380(9841):572-580. doi:10.1016/S0140-6736(12)60312-2
6. Holmes MV i wsp. Association between alcohol and cardiovascular disease: Mendelian randomisation analysis based on individual participant data. BMJ. 2014;349:g4164. doi:10.1136/bmj.g4164
7. No level of alcohol consumption is safe for our health. WHO Regional Office for Europe, 4.01.2023, akapit poprawiony 17.09.2026. https://www.who.int/europe/news/item/04-01-2023-no-level-of-alcohol-consumption-is-safe-for-our-health (otwiera się w nowej karcie)
8. Seitz HK i wsp. Alcoholic liver disease. Nat Rev Dis Primers. 2018;4(1):16. doi:10.1038/s41572-018-0014-7
9. Leczenie ambulatoryjne dorosłych. pacjent.gov.pl, aktualizacja 15.04.2025. https://pacjent.gov.pl/leczenie-ambulatoryjne-doroslych (otwiera się w nowej karcie)