Ile lat życia odbiera uzależnienie od alkoholu

W dużym badaniu z Danii, Finlandii i Szwecji osoby leczone w szpitalu z powodu zaburzeń związanych z piciem alkoholu żyły średnio 47-53 lata (mężczyźni) i 50-58 lat (kobiety). To o 24-28 lat krócej niż reszta mieszkańców tych krajów (1). Liczby dotyczą osób, które trafiły do szpitala z powodu picia, więc nie da się z nich przewidzieć długości życia konkretnej osoby. Najważniejsze dla rokowania jest to, czy człowiek przestanie pić: w badaniach osoby uzależnione, które przestały pić, umierały wyraźnie rzadziej niż te, które dalej piły dużo (2). Leczenie można zacząć w poradni leczenia uzależnień, do której nie potrzebujesz skierowania (3).

Długość życia osób leczonych z powodu uzależnienia od alkoholu

Szczegółowe dane pochodzą z rejestrów szpitalnych krajów nordyckich. Badacze przeanalizowali dane wszystkich osób leczonych w szpitalach z powodu zaburzeń związanych z piciem alkoholu w Danii, Finlandii i Szwecji w latach 1987-2006. Osoby te żyły o 24-28 lat krócej niż ogół mieszkańców. Umierały z jakiejkolwiek przyczyny 3-5 razy częściej niż ogół mieszkańców (1).

Podobne wnioski płyną z analizy 81 badań, które objęły ponad 850 tysięcy osób z zaburzeniami związanymi z piciem alkoholu. Wśród osób, które się leczyły, ryzyko śmierci było u mężczyzn około 3,4 razy, a u kobiet około 4,6 razy wyższe niż u osób bez takich zaburzeń. Ryzyko było szczególnie wysokie u ludzi młodych: do 40. roku życia mężczyźni umierali 9 razy, a kobiety 13 razy częściej niż ich rówieśnicy bez takich zaburzeń. W wieku 60 lat i więcej ryzyko było nadal co najmniej dwa razy wyższe (4).

Dlaczego badania podają różne liczby

Wynik zależy od tego, kogo badano. W badaniach całej populacji mężczyźni z zaburzeniami związanymi z piciem umierali mniej więcej dwa razy częściej niż mężczyźni bez nich, czyli różnica była mniejsza niż w badaniach osób leczonych (4). Różnica bierze się prawdopodobnie stąd, że do szpitala i na leczenie trafiają częściej ludzie z cięższym uzależnieniem i większą liczbą chorób. Liczba 24-28 lat to średnia dla osób leczonych w szpitalu, a nie wyrok dla każdej osoby, która pije.

Na co umierają osoby uzależnione od alkoholu

W badaniu nordyckim osoby z zaburzeniami związanymi z piciem alkoholu 2,3-4,8 razy częściej umierały z powodu chorób, a 9-36 razy częściej odbierały sobie życie (1).

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że w 2019 r. alkohol spowodował na świecie 2,6 miliona zgonów, czyli 4,7% wszystkich. Dane te nie dotyczą wyłącznie osób uzależnionych (5):

• około 1,6 miliona zgonów z powodu chorób przewlekłych, w tym 474 tysiące z powodu chorób serca i naczyń oraz 401 tysięcy z powodu nowotworów,
• około 724 tysiące zgonów z powodu urazów, na przykład w wypadkach drogowych, samookaleczeń i przemocy,
• około 284 tysiące zgonów z powodu chorób zakaźnych.

W grupie wieku 20-39 lat alkohol odpowiadał za 13% wszystkich zgonów, najwięcej spośród grup wieku. W 2019 r. około 400 milionów ludzi na świecie miało zaburzenia związane z piciem alkoholu, w tym 209 milionów było od alkoholu uzależnionych (5).

Przy długotrwałym piciu groźne są zwłaszcza choroby wątroby. W austriackim badaniu 192 osób z alkoholową chorobą wątroby w ciągu 5 lat z przyczyn związanych z wątrobą zmarło 13% osób z chorobą we wczesnym stadium i 43% osób z chorobą zaawansowaną (6). Objawy zaawansowanej choroby wątroby, takie jak gromadzenie się płynu w brzuchu, opisujemy w artykule o wodobrzuszu u alkoholika. Ostre zatrucie alkoholem, które też może zabić, opisujemy w artykule o śmiertelnej dawce alkoholu.

Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc

Ryzyko samobójstwa jest u osób uzależnionych od alkoholu wielokrotnie wyższe niż u innych (1). Jeśli ty albo ktoś bliski myśli o odebraniu sobie życia, potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna, dlatego pilnie skontaktuj się ze służbami ratunkowymi. Można też zgłosić się do izby przyjęć szpitala.

Czy abstynencja wydłuża życie osoby uzależnionej

Tak. W przeglądzie 16 badań, w których obserwowano osoby uzależnione od alkoholu, abstynencja wiązała się z wyraźnie mniejszą śmiertelnością niż dalsze picie dużych ilości alkoholu (iloraz szans 0,35). Wiązała się też z mniejszą śmiertelnością niż samo ograniczenie picia (iloraz szans 0,42) (2). Najkorzystniejsza dla zdrowia jest więc całkowita abstynencja.

Abstynencja ma znaczenie także wtedy, gdy wątroba jest już poważnie uszkodzona. W badaniu austriackim abstynencja wiązała się z dłuższym przeżyciem zarówno we wczesnym, jak i w zaawansowanym stadium choroby wątroby (6). Autorzy przeglądu badań z 2023 r. uznali picie alkoholu za najważniejszy czynnik, od którego zależy rokowanie w marskości wątroby i alkoholowym zapaleniu wątroby (7). Według przeglądu badań nad zespołem Korsakowa, ciężkim zaburzeniem pamięci po latach picia, osoby z tym zespołem, które nie piją, żyją podobnie długo jak inni, choć badań długoterminowych jest niewiele (8).

Z tych badań wynika, że na przerwanie picia nie jest za późno nawet przy poważnej chorobie wątroby (6). O tym, co zmienia się w organizmie po przerwaniu picia, piszemy w artykule o korzyściach z odstawienia alkoholu.

Dlaczego wiele osób zwleka z leczeniem

Osoba uzależniona często nie widzi, jak bardzo picie niszczy jej zdrowie. Polscy terapeuci opisują to jako mechanizm iluzji i zaprzeczania: im dalej rozwija się uzależnienie, tym trudniej dostrzec szkody. W skrajnych przypadkach człowiek umierający na marskość wątroby nadal zaprzecza, że ma problem z alkoholem (9). Więcej o tym piszemy w artykule o tym, dlaczego osoby uzależnione kłamią i zaprzeczają.

Z leczenia korzysta niewielu potrzebujących. Według WHO w 2019 r. z leczenia zaburzeń związanych z używaniem substancji, w tym alkoholu, korzystało, zależnie od kraju, od mniej niż 1% do najwyżej 35% osób, które go potrzebowały (5). W Polsce do poradni leczenia uzależnień na NFZ nie potrzebujesz skierowania (3). Jeśli po przerwie w piciu pojawiają się objawy odstawienia, leczenie zaczyna się od detoksu pod opieką lekarzy. Etapy leczenia opisujemy w artykule Leczenie alkoholizmu krok po kroku, a odstawianie alkoholu pod opieką lekarzy w artykule o detoksie alkoholowym.

Źródła

1. Westman J i wsp. Mortality and life expectancy of people with alcohol use disorder in Denmark, Finland and Sweden. Acta Psychiatr Scand. 2015;131(4):297-306. doi:10.1111/acps.12330
2. Roerecke M, Gual A, Rehm J. Reduction of alcohol consumption and subsequent mortality in alcohol use disorders: systematic review and meta-analyses. J Clin Psychiatry. 2013;74(12):e1181-e1189. doi:10.4088/JCP.13r08379
3. Leczenie ambulatoryjne dorosłych. pacjent.gov.pl, aktualizacja 15.04.2025. https://pacjent.gov.pl/leczenie-ambulatoryjne-doroslych (otwiera się w nowej karcie)
4. Roerecke M, Rehm J. Alcohol use disorders and mortality: a systematic review and meta-analysis. Addiction. 2013;108(9):1562-1578. doi:10.1111/add.12231
5. Over 3 million annual deaths due to alcohol and drug use, majority among men. World Health Organization, komunikat z 25.06.2024 (Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders). https://www.who.int/news/item/25-06-2024-over-3-million-annual-deaths-due-to-alcohol-and-drug-use-majority-among-men (otwiera się w nowej karcie)
6. Lackner C i wsp. Histological parameters and alcohol abstinence determine long-term prognosis in patients with alcoholic liver disease. J Hepatol. 2017;66(3):610-618. doi:10.1016/j.jhep.2016.11.011
7. Oldroyd C i wsp. Systematic review: Interventions for alcohol use disorder in patients with cirrhosis or alcohol-associated hepatitis. Aliment Pharmacol Ther. 2023;58(8):763-773. doi:10.1111/apt.17665
8. Kopelman MD i wsp. The Korsakoff syndrome: clinical aspects, psychology and treatment. Alcohol Alcohol. 2009;44(2):148-154. doi:10.1093/alcalc/agn118
9. Mellibruda J. O programach intensywnej terapii uzależnienia. Alkoholizm i Narkomania. 1992;10:29-38. https://ain.ipin.edu.pl/archiwum/1992/10/AiN_LATO-1992-03.pdf (otwiera się w nowej karcie)