Leki stosowane w leczeniu uzależnienia od alkoholu

W Polsce w leczeniu uzależnienia od alkoholu stosuje się cztery substancje: akamprozat, naltrekson, nalmefen i disulfiram w tabletkach. Akamprozat i naltrekson pomagają utrzymać abstynencję. Nalmefen lekarz może przepisać osobie, która pije dużo i na razie nie zaczyna leczenia od całkowitej abstynencji. Lek ma jej pomóc ograniczyć picie na drodze do abstynencji. Disulfiram nie zmniejsza chęci picia. Po wypiciu alkoholu wywołuje groźną reakcję, a obawa przed nią ma powstrzymywać od picia (1, 2, 3, 4). Wszystkie te leki są na receptę i żaden nie jest refundowany (5, 6).

Leki uzupełniają psychoterapię uzależnienia, ale jej nie zastępują (1, 7). Lek dobiera lekarz po rozmowie, badaniu i sprawdzeniu, jakie inne leki przyjmujesz. Na NFZ możesz zgłosić się bez skierowania do psychiatry i do poradni leczenia uzależnień (8). W październiku 2026 r. Ministerstwo Zdrowia potwierdziło, że wszczepianego disulfiramu, czyli wszywki nazywanej Esperalem, nie ma już w obrocie (9).

Jakie leki na alkoholizm są dostępne w Polsce

W Rejestrze Produktów Leczniczych w grupie leków stosowanych w uzależnieniu od alkoholu są akamprozat (Campral), naltrekson (Naltex, Adepend), nalmefen (Selincro) oraz disulfiram w tabletkach do połykania (Anticol) i w tabletkach do wszczepienia (Disulfiram WZF) (5). Tabletki do wszczepienia nadal mają pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, ale nie ma ich w hurtowniach ani w aptekach (9).

Każdy z tych leków przyjmuje się inaczej:

• akamprozat trzy razy dziennie, a liczba tabletek zależy od masy ciała (4 albo 6 tabletek na dobę), przez rok od odstawienia alkoholu (1),
• naltrekson po 1 tabletce dziennie, na początek przez trzy miesiące (2),
• nalmefen po 1 tabletce, ale tylko w te dni, w które grozi picie alkoholu (3),
• disulfiram raz dziennie, w dawce ustalonej przez lekarza, najwcześniej po dobie bez alkoholu (4).

Jak skuteczne są leki na alkoholizm

Najlepiej zbadane są akamprozat i naltrekson. Pomagają części pacjentów, ale nie każdemu. W przeglądzie 118 badań z udziałem prawie 21 tysięcy osób trzeba było leczyć 11 osób akamprozatem albo 18 osób naltreksonem, żeby jedna osoba więcej niż w grupie przyjmującej placebo nie wróciła do picia. Naltreksonem trzeba było leczyć 11 osób, żeby jedna osoba więcej nie wróciła do intensywnego picia. Autorzy uznali oba leki, stosowane razem z pomocą psychologiczną, za leki pierwszego wyboru (10).

Wyniki pojedynczych badań bywają różne. W amerykańskim badaniu COMBINE z udziałem 1383 osób, które niedawno przestały pić, lepsze wyniki niż placebo dawał naltrekson połączony z regularnymi wizytami u lekarza, a akamprozat nie działał lepiej od placebo (11).

Żaden lek nie sprawia, że picie alkoholu staje się bezpieczne, i żaden sam nie leczy uzależnienia (7). Nie ma też leku, który byłby najlepszy dla wszystkich. Lekarz bierze pod uwagę cel leczenia, choroby wątroby i nerek, przyjmowanie opioidów i inne leki pacjenta (1, 2, 3, 4).

Akamprozat (Campral)

Akamprozat jest przeznaczony dla osób uzależnionych od alkoholu, które przestały pić i chcą utrzymać abstynencję. Lekarz zaleca go razem z psychoterapią. Akamprozat nie leczy objawów odstawienia alkoholu, więc nie zastępuje detoksu (1).

Jak przyjmuje się akamprozat

Osoba ważąca co najmniej 60 kg przyjmuje po 2 tabletki trzy razy dziennie: rano, w południe i przed snem. Przy masie ciała poniżej 60 kg dawka wynosi 4 tabletki na dobę: dwie rano, jedna w południe i jedna przed snem. Tabletki najlepiej przyjmować między posiłkami, bo jedzenie zmniejsza wchłanianie leku (1).

Leczenie zaczyna się jak najszybciej po odstawieniu alkoholu, a zalecany czas leczenia to rok. Pojedynczy epizod picia nie jest powodem do przerwania leczenia akamprozatem (1). Powiedz o nim lekarzowi na najbliższej wizycie i nie odstawiaj leku na własną rękę.

Przeciwwskazania do akamprozatu i działania niepożądane

Akamprozatu nie stosuje się u osób z zaburzeniami czynności nerek (stężenie kreatyniny we krwi powyżej 120 mikromoli na litr), u kobiet karmiących piersią i u osób uczulonych na składniki leku. Nie zaleca się go osobom poniżej 18 i powyżej 65 lat, bo nie ustalono, czy jest u nich bezpieczny i skuteczny. Nie wiadomo też, czy jest bezpieczny i skuteczny przy ciężkiej niewydolności wątroby. W ciąży lekarz może go zastosować tylko po dokładnym rozważeniu korzyści i ryzyka (1).

Najczęstszym działaniem niepożądanym jest biegunka, która występuje u więcej niż 1 na 10 osób. Często pojawiają się też ból brzucha, nudności, wymioty, wzdęcia, swędzenie skóry, wysypka i osłabienie popędu płciowego (1).

Naltrekson (Naltex, Adepend)

W Polsce naltrekson jest zarejestrowany jako lek wspomagający utrzymanie abstynencji w leczeniu uzależnienia od alkoholu (2). Blokuje receptory opioidowe w mózgu, przez co alkohol daje mniej przyjemności. W badaniach osoby przyjmujące naltrekson rzadziej wracały do picia dużych ilości alkoholu (10, 12). Naltrekson nie wywołuje po alkoholu reakcji takiej jak disulfiram (2).

Jak przyjmuje się naltrekson

Zalecana dawka to 1 tabletka 50 mg na dobę. Na początek lekarz rozważa trzy miesiące leczenia, a czasem potrzebne jest dłuższe. Przed rozpoczęciem leczenia i w jego trakcie trzeba badać, jak pracuje wątroba (2).

Przeciwwskazania do naltreksonu

Naltreksonu nie stosuje się przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek lub wątroby, przy ostrym zapaleniu wątroby, u osób uczulonych na lek oraz razem z lekami, które zawierają opioidy, w tym z metadonem (2). Opioidy są w części silnych leków przeciwbólowych, leków na kaszel i leków przeciwbiegunkowych. Osoba uzależniona od opioidów, która przyjmie naltrekson, może mieć gwałtowne objawy odstawienia, groźne dla życia. Dlatego jeśli pacjent mógł przyjmować opioidy, lekarz przed leczeniem sprawdza, na przykład badaniem moczu, że nie przyjmował ich przez ostatnie 7-10 dni (2).

Naltrekson blokuje też działanie opioidowych leków przeciwbólowych. Kiedy pacjent przyjmujący naltrekson potrzebuje znieczulenia albo silnego leku przeciwbólowego w nagłej sytuacji, lekarze muszą o tym wiedzieć. Po zakończeniu leczenia organizm może być bardziej wrażliwy na opioidy niż przed nim (2).

U więcej niż 1 na 10 osób leczonych naltreksonem występują bezsenność, lęk, nerwowość, ból głowy, ból brzucha, nudności, wymioty, bóle stawów i osłabienie. W ciąży lekarz stosuje naltrekson tylko wtedy, gdy uzna, że korzyść przeważa nad ryzykiem. W czasie leczenia nie karmi się piersią (2).

Nalmefen (Selincro)

Nalmefen jest zarejestrowany do zmniejszania ilości wypijanego alkoholu u dorosłych uzależnionych od alkoholu, którzy piją dużo, nie mają fizycznych objawów odstawienia i nie potrzebują od razu detoksu. Za duże picie charakterystyka leku uznaje, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, ponad 60 g czystego alkoholu dziennie u mężczyzn i ponad 40 g u kobiet. Lek nie jest przeznaczony dla osób, u których celem leczenia jest natychmiastowa abstynencja, a mniejsze picie traktuje się jako etap pośredni w drodze do abstynencji (3).

Jak wygląda leczenie nalmefenem

Na pierwszej wizycie lekarz ocenia stan zdrowia pacjenta i stopień uzależnienia, a potem prosi go, żeby przez około dwa tygodnie zapisywał, ile pije. Nalmefen przepisuje dopiero wtedy, gdy po tych dwóch tygodniach picie nadal jest duże. Przez całe leczenie pacjent ma stałe wsparcie psychologiczne, które pomaga mu ograniczać picie i przestrzegać zaleceń (3).

W każdym dniu, w którym pacjentowi grozi picie alkoholu, przyjmuje on jedną tabletkę, najlepiej 1-2 godziny wcześniej. Na dobę można przyjąć najwyżej jedną tabletkę. Lekarz regularnie, na przykład co miesiąc, ocenia postępy i decyduje, czy leczenie ma trwać dalej. Leczenie dłuższe niż rok wymaga ostrożności, bo badania nad nalmefenem trwały od pół roku do roku. Nalmefen nie chroni przed zatruciem alkoholem (3).

Przeciwwskazania do nalmefenu

Nalmefenu nie stosuje się u osób, które przyjmują opioidy, są lub niedawno były od nich uzależnione, mają ciężkie zaburzenia czynności wątroby lub nerek albo niedawno przeszły ostry zespół odstawienia alkoholu z omamami, drgawkami lub majaczeniem. Przed planowanym zabiegiem, po którym mogą być potrzebne opioidowe leki przeciwbólowe, lek trzeba odstawić tydzień wcześniej (3).

Skuteczność nalmefenu w badaniach

Dowody na działanie nalmefenu są ograniczone. W przeglądzie pięciu badań z udziałem 2567 osób pacjenci przyjmujący nalmefen mieli po pół roku średnio o 1,65 dnia intensywnego picia w miesiącu mniej niż osoby przyjmujące placebo. Nie wykazano różnic w śmiertelności ani w jakości życia, a z powodu działań niepożądanych pacjenci częściej przerywali leczenie nalmefenem niż placebo. Żadne z tych badań nie dotyczyło dokładnie tej grupy pacjentów, dla której lek zarejestrowano. Autorzy przeglądu uznali, że nalmefen ma co najwyżej ograniczoną skuteczność (13).

Disulfiram w tabletkach (Anticol)

Disulfiram blokuje enzym, który rozkłada aldehyd octowy, czyli substancję powstającą w organizmie z alkoholu. Po wypiciu alkoholu aldehyd octowy się gromadzi i wywołuje reakcję disulfiramową: zaczerwienienie twarzy, nudności, wymioty, kołatanie serca i spadek ciśnienia. Reakcja zaczyna się zwykle w ciągu 15 minut, a najsilniejsza jest po 30-60 minutach (4). Disulfiram nie zmniejsza głodu alkoholowego, a efekt leczenia bierze się przede wszystkim z obawy przed reakcją po wypiciu alkoholu (9).

Jak przyjmuje się disulfiram

Pierwszą tabletkę można przyjąć po co najmniej 24 godzinach bez alkoholu. Dawka początkowa to zwykle 500 mg, czyli 1 tabletka raz na dobę, przez 1-2 tygodnie. Potem pacjent przyjmuje dawkę podtrzymującą, zwykle 250 mg na dobę, którą lekarz może ustalić w granicach od 125 do 500 mg. Po 6 miesiącach lekarz ponownie ocenia, czy leczenie ma trwać dalej. Przed rozpoczęciem leczenia sprawdza, jak pracują wątroba i nerki (4).

Alkoholu nie wolno pić przez cały czas leczenia i jeszcze przez 14 dni po ostatniej tabletce. Reakcję mogą wywołać też płyny do płukania ust, syropy przeciwkaszlowe, sosy, ocet, kosmetyki z alkoholem, a nawet piwo i wino bezalkoholowe. Leku nie wolno podawać bez wiedzy i zgody pacjenta (4).

Przeciwwskazania do disulfiramu w tabletkach

Disulfiramu w tabletkach nie stosuje się u osób (4):

• uczulonych na disulfiram lub pokrewne mu związki,
• pod wpływem alkoholu albo takich, które piły alkohol lub stosowały produkty z alkoholem w ciągu ostatnich 24 godzin,
• z niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną serca, nadciśnieniem tętniczym albo po udarze,
• z ciężką niewydolnością oddechową, ciężką niewydolnością wątroby albo niewydolnością nerek,
• z cukrzycą,
• z zaburzeniami psychicznymi lub psychozą (przebyta ostra psychoza alkoholowa nie jest przeciwwskazaniem) albo po próbie samobójczej.

Disulfiramu nie stosuje się też w ciąży i w czasie karmienia piersią. Lek wchodzi w interakcje między innymi z lekami przeciwzakrzepowymi, fenytoiną, niektórymi lekami uspokajającymi i metronidazolem (4). Przy każdej wizycie u lekarza mów, że przyjmujesz disulfiram.

Czy disulfiram w tabletkach działa

W przeglądzie 22 badań disulfiram dawał lepsze wyniki niż leczenie porównawcze tylko w badaniach, w których pacjenci wiedzieli, że go przyjmują. W badaniach, w których nie wiedzieli, przewagi nie było. Najlepsze wyniki opisano u pacjentów, którzy przyjmowali tabletki pod nadzorem, na przykład przy bliskiej osobie albo w poradni. W badaniach brali udział głównie mężczyźni, którzy stanowili 89% uczestników (14). O wszywce z disulfiramem, jej skuteczności i o tym, że nie ma jej już w obrocie, piszemy w artykule o Esperalu.

Czy leki na alkoholizm można łączyć

O łączeniu leków decyduje lekarz. Naltrekson zwiększa stężenie akamprozatu we krwi (2), a w badaniu COMBINE połączenie tych dwóch leków nie dawało lepszych wyników niż sam naltrekson (11). Disulfiram zmienia działanie wielu innych leków (4). Nie przyjmuj leku na alkoholizm przepisanego komuś innemu i nie dokładaj leków na własną rękę.

Leki w czasie detoksu alkoholowego

W czasie detoksu, czyli leczenia objawów odstawienia alkoholu, lekarze podają inne leki niż w leczeniu uzależnienia. Najczęściej są to benzodiazepiny, czyli leki uspokajające, które łagodzą objawy odstawienia i zmniejszają ryzyko drgawek i majaczenia, oraz tiamina, czyli witamina B1, która chroni mózg przed skutkami jej niedoboru. Benzodiazepiny podaje się tylko na czas leczenia objawów odstawienia, a razem z alkoholem mogą zahamować oddychanie. Leki na uzależnienie lekarz może zaproponować jeszcze w czasie detoksu, gdy stan pacjenta na to pozwala (15). Przebieg detoksu opisujemy w artykule Detoks alkoholowy.

Kiedy objawy po lekach na alkoholizm wymagają natychmiastowej pomocy medycznej

Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają:

• duszność, ból w klatce piersiowej, szybkie albo nierówne bicie serca, omdlenie albo drgawki po wypiciu alkoholu w czasie leczenia disulfiramem. Ciężka reakcja disulfiramowa może prowadzić do zaburzeń rytmu serca i śpiączki, a w rzadkich przypadkach kończy się śmiercią (4),
• obrzęk twarzy, warg lub języka albo trudności z oddychaniem po przyjęciu leku, bo mogą być objawem ciężkiej reakcji alergicznej. Takie reakcje opisano przy akamprozacie i naltreksonie (1, 16),
• bardzo płytki oddech albo silna senność u osoby, która w czasie leczenia naltreksonem przyjęła duże dawki opioidów, bo mogą oznaczać zatrucie opioidami (2),
• myśli o odebraniu sobie życia. Naltrekson i nalmefen nie zmniejszają podwyższonego ryzyka samobójstwa u osób uzależnionych (2, 3).

W każdej z tych sytuacji pilnie skontaktuj się ze służbami ratunkowymi.

Jeśli w czasie leczenia naltreksonem ból brzucha trwa dłużej niż kilka dni, stolce są białe, mocz ciemny albo białka oczu żółkną, przerwij przyjmowanie leku i od razu zgłoś się do lekarza. Mogą to być objawy niewydolności wątroby (16). Lekarzowi trzeba też powiedzieć o obniżonym nastroju i omamach, które pojawiły się w czasie leczenia (1, 2, 3, 4).

Jak dostać receptę na lek na alkoholizm

Receptę wystawia lekarz, na przykład psychiatra w poradni leczenia uzależnień albo w poradni zdrowia psychicznego. Do psychiatry na NFZ i do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania (8). Przed włączeniem naltreksonu albo disulfiramu lekarz zleca badania krwi, które pokazują, jak pracuje wątroba, a przy disulfiramie także nerki (2, 4).

Czy leki na alkoholizm są refundowane

Nie. Żadnego z leków stosowanych w leczeniu uzależnienia od alkoholu nie ma na liście leków refundowanych obowiązującej od 1 października 2026 r., więc w aptece płacisz pełną cenę (6). Wizyty u lekarza i terapia w poradni z umową z NFZ są bezpłatne (17). Jak zacząć terapię, którą leki mają uzupełniać, opisujemy w artykułach Leczenie alkoholizmu krok po kroku i Terapia odwykowa, a metody pracy terapeuty w artykule Psychoterapia w leczeniu alkoholizmu.

Źródła

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Campral 333 mg, tabletki powlekane dojelitowe (pkt 4.1-4.8), maj 2026. Rejestr Produktów Leczniczych, dostęp 29.10.2026. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/8223/characteristic (otwiera się w nowej karcie)
2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Naltex 50 mg, tabletki powlekane (pkt 4.1-4.8), 07.06.2024. Rejestr Produktów Leczniczych, dostęp 29.10.2026. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/23769/characteristic (otwiera się w nowej karcie)
3. Selincro 18 mg tabletki powlekane. Charakterystyka Produktu Leczniczego (pkt 4.1-4.5, 5.1). Europejska Agencja Leków, dostęp 29.10.2026. https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/selincro-epar-product-information_pl.pdf (otwiera się w nowej karcie)
4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Anticol 500 mg, tabletki (pkt 4.2-4.8). Rejestr Produktów Leczniczych, dostęp 29.10.2026. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/600/characteristic (otwiera się w nowej karcie)
5. Rejestr Produktów Leczniczych, wyszukiwanie według kodu ATC N07BB (leki stosowane w uzależnieniu od alkoholu). Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, dostęp 29.10.2026. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public (otwiera się w nowej karcie)
6. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2026 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (wykaz na dzień 1 października 2026 r.). Dz. Urz. Min. Zdr. 2026 poz. 70.
7. Fudała J. (PARPA). Leczenie uzależnienia od alkoholu. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, 2013. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/uzaleznienia/69539,leczenie-uzaleznienia-od-alkoholu (otwiera się w nowej karcie)
8. Skierowanie na leczenie. pacjent.gov.pl, aktualizacja 12.10.2021. https://pacjent.gov.pl/skierowanie-na-leczenie (otwiera się w nowej karcie)
9. Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 19628 w sprawie przedłużającego się braku dostępności produktu leczniczego Disulfiram WZF 100 mg, tabletki do implantacji, 07.10.2026. https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/interpellations/attachment/ATTDYPJFN/i19628-o1.pdf (otwiera się w nowej karcie)
10. McPheeters M i wsp. Pharmacotherapy for alcohol use disorder: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2023;330(17):1653-1665. doi:10.1001/jama.2023.19761
11. Anton RF i wsp. Combined pharmacotherapies and behavioral interventions for alcohol dependence: the COMBINE study: a randomized controlled trial. JAMA. 2006;295(17):2003-2017. doi:10.1001/jama.295.17.2003
12. Pettinati HM i wsp. The status of naltrexone in the treatment of alcohol dependence: specific effects on heavy drinking. J Clin Psychopharmacol. 2006;26(6):610-625. doi:10.1097/01.jcp.0000245566.52401.20
13. Palpacuer C i wsp. Risks and benefits of nalmefene in the treatment of adult alcohol dependence: a systematic literature review and meta-analysis of published and unpublished double-blind randomized controlled trials. PLoS Med. 2015;12(12):e1001924. doi:10.1371/journal.pmed.1001924
14. Skinner MD i wsp. Disulfiram efficacy in the treatment of alcohol dependence: a meta-analysis. PLoS One. 2014;9(2):e87366. doi:10.1371/journal.pone.0087366
15. The ASAM Clinical Practice Guideline on Alcohol Withdrawal Management. J Addict Med. 2020;14(3S Suppl 1):1-72. doi:10.1097/ADM.0000000000000668
16. Ulotka dołączona do opakowania Naltex 50 mg, tabletki powlekane, aktualizacja grudzień 2024. Rejestr Produktów Leczniczych, dostęp 29.10.2026. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/23769/leaflet (otwiera się w nowej karcie)
17. Leczenie ambulatoryjne dorosłych. pacjent.gov.pl, aktualizacja 15.04.2025. https://pacjent.gov.pl/leczenie-ambulatoryjne-doroslych (otwiera się w nowej karcie)