Padaczka alkoholowa, czyli drgawki po odstawieniu alkoholu

Padaczką alkoholową nazywa się potocznie napady drgawek, które pojawiają się u osoby uzależnionej od alkoholu po nagłym przerwaniu picia albo po wyraźnym zmniejszeniu ilości wypijanego alkoholu. Najczęściej zdarzają się w ciągu dwóch pierwszych dób bez alkoholu. Po takim napadzie rośnie ryzyko kolejnych napadów i majaczenia alkoholowego, dlatego osoba, która miała drgawki w czasie odstawienia, potrzebuje opieki w szpitalu (1, 2).

Czym jest padaczka alkoholowa

Lekarze nazywają to zjawisko napadami drgawkowymi w alkoholowym zespole abstynencyjnym. To nie to samo co padaczka. W padaczce napady pojawiają się bez bezpośredniej przyczyny, a napady po odstawieniu wywołuje brak alkoholu w organizmie, który przyzwyczaił się do jego stałej obecności (3).

Mózg osoby, która długo i dużo pije, dostosowuje się do alkoholu: słabnie w nim układ hamujący, a wzmacnia się układ pobudzający. Kiedy alkohol nagle znika, przewagę ma pobudzenie. Jego skutkiem są drżenie rąk i nudności, a w cięższych przypadkach drgawki i majaczenie (1).

Jak wygląda napad padaczki alkoholowej

Napad po odstawieniu alkoholu jest zwykle uogólniony, czyli obejmuje całe ciało. Chory traci przytomność i upada, ciało sztywnieje, a potem pojawiają się rytmiczne drgawki całego ciała (1, 4). Po napadzie chory jest zwykle senny i zdezorientowany, więc potrzebuje czasu, żeby dojść do siebie.

Kiedy pojawiają się drgawki po odstawieniu alkoholu

Objawy odstawienia pojawiają się zwykle w takiej kolejności (1):

• 6-24 godziny po ostatnim piciu: drżenie rąk, poty, niepokój, bezsenność, nudności, ból głowy, szybkie bicie serca i wyższe ciśnienie.
• 8-48 godzin: w tym czasie mogą wystąpić napady drgawek. Najwięcej napadów zdarza się około doby po odstawieniu alkoholu.
• 12-24 godziny: u części osób pojawiają się omamy, czyli widzenie, słyszenie albo czucie rzeczy, których nie ma. Zwykle mijają w ciągu 24-48 godzin, jeśli nie rozwija się majaczenie.
• Od 2. do 4. doby, czasem nawet w 5. dobie: majaczenie alkoholowe (delirium tremens), czyli stan zagrożenia życia z dezorientacją, splątaniem i omamami, przy którym trzeba pilnie skontaktować się ze służbami ratunkowymi.

Napad może się zdarzyć także wtedy, gdy innych objawów odstawienia prawie nie widać. Każde kolejne odstawienie alkoholu może przebiegać ciężej niż poprzednie (1).

Kto jest najbardziej narażony na drgawki i majaczenie

Lekarze oceniają ryzyko ciężkiego przebiegu odstawienia na podstawie kilku czynników (1):

• drgawki albo majaczenie przy wcześniejszych odstawieniach alkoholu,
• wiele wcześniejszych odstawień alkoholu,
• wieloletnie, regularne picie dużych ilości alkoholu,
• wiek powyżej 65 lat,
• inne choroby, szczególnie przebyty uraz głowy,
• uzależnienie od leków uspokajających lub nasennych (na przykład z grupy benzodiazepin) albo przyjmowanie innych substancji uzależniających razem z alkoholem,
• objawy odstawienia, które pojawiają się, choć alkohol jest jeszcze we krwi.

Im więcej takich czynników, tym większe ryzyko (1). Osoba, której dotyczy którykolwiek z nich, powinna odstawiać alkohol pod opieką lekarzy, najlepiej na oddziale detoksu.

Pierwsza pomoc przy napadzie drgawek

Napadu, który już się zaczął, nie da się zatrzymać. Możesz za to ochronić chorego przed urazem i zmierzyć, jak długo trwa napad (4, 5).

1. Zachowaj spokój, pilnie skontaktuj się ze służbami ratunkowymi i zostań przy chorym. Spójrz na zegarek, żeby wiedzieć, ile trwa napad.
2. Jeśli chory się przewraca, pomóż mu położyć się na ziemi. Odsuń przedmioty, o które może się uderzyć.
3. Podłóż mu pod głowę coś miękkiego i płaskiego, na przykład złożoną kurtkę. Zdejmij choremu okulary, poluzuj kołnierz, krawat albo szalik.
4. Nie przytrzymuj chorego i nie próbuj powstrzymać drgawek.
5. Nie wkładaj choremu do ust palców ani żadnych przedmiotów. Nie podawaj picia, jedzenia ani leków, dopóki chory nie odzyska pełnej przytomności.
6. Kiedy drgawki ustaną, ułóż chorego na boku i sprawdź, czy swobodnie oddycha.
7. Zostań przy nim, aż odzyska przytomność.

Kiedy napad drgawek wymaga natychmiastowej pomocy medycznej

Natychmiastowa pomoc medyczna jest potrzebna, jeśli (4, 5):

• napad trwa dłużej niż 5 minut,
• zaraz po pierwszym napadzie zaczyna się kolejny,
• po napadzie chory nie odzyskuje przytomności albo ma trudności z oddychaniem,
• chory doznał urazu w czasie napadu,
• to pierwszy napad w życiu tej osoby,
• chory jest w ciąży albo choruje na cukrzycę,
• napad zdarzył się w wodzie.

W każdej z tych sytuacji pilnie skontaktuj się ze służbami ratunkowymi. Osobę uzależnioną od alkoholu, która dostała drgawek w czasie odstawienia, trzeba zawieźć do szpitala także wtedy, gdy napad minął szybko i chory czuje się dobrze. Lekarze zalecają po takim napadzie obserwację w szpitalu przez co najmniej dobę, bo w kolejnych godzinach może dojść do następnego napadu albo do majaczenia (1, 2).

Leczenie w szpitalu po napadzie drgawek

• Ustalenie przyczyny. Pierwszy w życiu napad wymaga badania neurologicznego i badania obrazowego mózgu (tomografii komputerowej albo rezonansu magnetycznego), czasem także EEG. Lekarz musi sprawdzić, czy drgawki u osoby pijącej alkohol wynikają z odstawienia, czy mają inną przyczynę (1, 2).
• Zapobieganie kolejnemu napadowi. Od razu po napadzie lekarze podają leki z grupy benzodiazepin, które zmniejszają ryzyko następnego napadu (1, 2).
• Obserwacja. Przez co najmniej dobę personel sprawdza, czy nie zaczyna się majaczenie, i w razie potrzeby podaje kroplówki, bo po napadzie mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe (1, 2).
• Witamina B1. Osobom nadużywającym alkoholu lekarze podają tiaminę (witaminę B1) w zastrzyku albo kroplówce, zanim pacjenci dostaną płyny z glukozą lub posiłek. Tiamina chroni przed encefalopatią Wernickego, czyli ciężkim uszkodzeniem mózgu z niedoboru tej witaminy (2).

Jak zapobiegać kolejnym napadom

Drgawki przy odstawieniu alkoholu mogą wrócić przy następnym odstawieniu, dlatego najskuteczniejszą ochroną jest trwała abstynencja (1).

1. Bezpieczne odstawienie alkoholu. Kto miał już drgawki albo majaczenie, powinien odstawiać alkohol na oddziale leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych, czyli na detoksie. Znajdź oddział lub ośrodek detoksu w swojej okolicy. O zasadach przyjęcia piszemy w artykule Czy na detoks alkoholowy trzeba być trzeźwym?
2. Leczenie uzależnienia. Detoks łagodzi objawy odstawienia, ale nie leczy uzależnienia (6). Po detoksie potrzebna jest terapia, na przykład w poradni leczenia uzależnień. Do poradni leczenia uzależnień nie potrzebujesz skierowania (7).

Źródła

1. The ASAM Clinical Practice Guideline on Alcohol Withdrawal Management. J Addict Med. 2020;14(3S Suppl 1):1-72. doi:10.1097/ADM.0000000000000668
2. Bråthen G i wsp. EFNS guideline on the diagnosis and management of alcohol-related seizures: report of an EFNS task force. Eur J Neurol. 2005;12(8):575-581. doi:10.1111/j.1468-1331.2005.01247.x
3. Beghi E i wsp. Recommendation for a definition of acute symptomatic seizure. Epilepsia. 2010;51(4):671-675. doi:10.1111/j.1528-1167.2009.02285.x
4. Atak padaczki: udziel pomocy. pacjent.gov.pl, aktualizacja 23.12.2022. https://pacjent.gov.pl/archiwum/2022/atak-padaczki-udziel-pomocy (otwiera się w nowej karcie)
5. First Aid for Seizures. Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/epilepsy/first-aid-for-seizures/index.html (otwiera się w nowej karcie)
6. Fudała J. (PARPA). Leczenie uzależnienia od alkoholu. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, 2013. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/uzaleznienia/69539,leczenie-uzaleznienia-od-alkoholu (otwiera się w nowej karcie)
7. Leczenie ambulatoryjne dorosłych. pacjent.gov.pl, aktualizacja 15.04.2025. https://pacjent.gov.pl/leczenie-ambulatoryjne-doroslych (otwiera się w nowej karcie)